Knossos przed i w epoce brązu

 

Nowy film na youtube https://www.youtube.com/watch?v=FezAPsAW17c

Wędrówka po kompleksie w Knossos - cz. I. Zaczynamy ją w późnej epoce kamienia, a kończymy odcinek wchodząc do wnetrza kompleksu w epoce brązu.

Knossos epoki brązu a ziemie polskie

 

Nowy film na youtube https://www.youtube.com/watch?v=IMWesevLxco

Czy coś łączyło ziemie polskie z greckim Peloponezem prawie 4 tys. lat temu?

I czy król Minos naprawdę mieszkał w Knossos?

Powrót na minojskę Kretę. Wstęp.

 

Link do filmu na youtube - https://www.youtube.com/watch?v=URo2SwoA73k

The first tetrapods - earlier than scientists thought. Zachełmie, Poland.

 

Link to this video on youtube https://www.youtube.com/watch?v=Oi8SFw1hOd4

O tym, jak ryby wyszły na ląd koło Kielc. Zachełmie, tetrapod.

 

Link do filmu na youtube https://www.youtube.com/watch?v=CAiQiP7npOM

Megalithic tombs in Poland.

 

Link to this video on youtube -  https://www.youtube.com/watch?v=UBRh7sIHw7E

Zagadka Jaskini Maszyckiej z epoki kamienia - czy miało tu miejsce morderstwo i kanibalizm?

 

Link do filmu na youtube: https://www.youtube.com/watch?v=MEPyM7FJ594

Jaskinia Maszycka

50°10'44.4"N 19°50'44.7"E
(50.178999, 19.845738)

 

Skąd się wziął symbol serca?

Link do filmu na youtube: https://www.youtube.com/watch?v=gi7lGMdu_Vo

Wilczyce, Dzierżysław - paleolit - "wenusy", szkielet dziecka i szałas/jurta.

 

Link do filmu na YouTube - https://www.youtube.com/watch?v=2C2U2Oa_OIU

Stanowisko archeologiczne w Wilczycach, woj. świętokrzyskie.
50°44'32.0"N 21°39'23.3"E
(50.742214, 21.656473)

Paleolit: najstarszy bumerang (nie z Australii) i polska Wenus.

Link do filmu na YouTube - https://www.youtube.com/watch?v=jgx6wwUzMBY

 

Lokalizacja (współrzędne GPS) Jaskini Obłazowej

49°25'43.1"N 20°07'33.2"E

(49.428635, 20.125878)

Życzenia noworoczne!

 

Kochane i Kochani. Życzę Wam wspaniałego Nowego Roku.

Niech przyjdzie znacznie lepszy niż ten odchodzący.

Happy New Year!

 

A oto obiecany link

https://www.youtube.com/watch?v=avb3JT-DKgM&t=7s

Antyczny automat sprzedający płyny oraz zegar działający nieprzerwanie 365 dni (nie słoneczny)

Link do filmiku na you tube

https://www.youtube.com/watch?v=avb3JT-DKgM&t=4s

Antyczny robot-android i puzzle Archimedesa.

Link do filmiku na yoytube

https://www.youtube.com/watch?v=sXBcShuKKyk&t=1s

 

Neandertalczycy: jak mieszkali i po co wchodzili w ciemności Jaskini Bruniquel?

Link do filmiku na youtube: https://www.youtube.com/watch?v=fuhIt7jSd-Y&t=26s

 

Neandertalczyk. Jaskinia Ciemna i jak mieszkał?

Kujawskie megality, cz 2. Wietrzychowice, Sarnowo.

 

Współrzędne GPS opisywanych miejsc:

Kujawskie megality. Część 1 - Gaj, Wietrzychowice.

Współrzędne GPS opisywanych miejsc:

Grobowiec megalityczny w Gaju
52°23'03.6"N 18°44'43.2"E
(52.384331, 18.745329)

Cmentarzysko megalityczne w Wietrzychowicach
52°24'32.2"N 18°52'31.4"E
52.408953, 18.875379

Zachęta turystyczna - Zachełmie, Bałtów, Ślichowice.

Współrzędne prezentowanych miejsc:

Centrum gospodarcze sprzed kilkunastu tys. lat koło Skarżyska. Cz. 2.

Współrzędne GPS

Las, w którym mogła być kopalnia hematytu:

51°06'59.0"N 20°56'36.2"E
(51.116391, 20.943391)

Kamieniołom z czerwoną ziemią:

51°06'54.4"N 20°56'41.1"E
(51.115104, 20.944741) 

 

Źródła:

• Romuald Schild i Halina Królik "Rydno. A final Paleolithic Ochre Mining Complex". Stąd też pochodzi strona z mapką.
• Fragmenty artykułu, który ukazał się w kwietniu 1961 r. w Przeglądzie Geologicznym, autorstwa Stefana Krukowskiego.
  

Polecam też stronę z artykułami na temat Rydna: http://www.rydno.pttk.pl/articles.php?cat_id=2

Ludzie sprzed 12 tys. lat koło Warszawy. Bagno Całowanie.

Kolejna zachęta turystyczna. Jeszcze cieplutka :-) Oglądajcie!

 

 

Czerwony piasek na Wydmie Pękatka:

52°00'54.5"N 21°20'26.8"E

52.015136, 21.340790

Centrum gospodarcze sprzed kilkunastu tys. lat. Koło Skarżyska Kamiennej! Cz 1.

Nowy filmik w dziale "Zachęty Turystyczne" :-)

 

1 - Miejsce polowania neandertalczyków w Zwoleniu. 2 - Homo erectus i neandertalczyk w Jaskini Biśnik.

Poniżej większość tekstu lektora z filmu.

Rezerwat Gagaty Sołtykowskie i dinozaury

Współrzędne miejsca:
51°08'45.9"N 20°39'44.6"E
51.146072, 20.662380

Część tekstu lektora z filmu:

Skarb Inków w Polsce. Niedzica i Tropsztyn.

Tekst lektora z opowieści znajdującej się na YouTube. Link powyżej.

Klątwy i grzybki. Kazimierz Jagiellończyk.

Tekst lektora opowieści znajdującej się na YouTube. Link powyżej.

Kreta - bogini, byk, pierwiastek żeński

Tekst lektora z filmu zalinkowanego powyżej:

Gdzie na spacer na Mazowszu? Ponurzyca.

Wielka Bogini z minojskiej Krety, cz. 2

 
Tekst lektora z powyżej zaprezentowanego filmiku na YouTube.

Minojskie Centrum Kulturalno-Gospodarcze w Knossos inspiruje od starożytności, bo dla starożytnych Greków było już legendą opiewającą dawną, wspaniałą i bogatą cywilizację.
Właśnie w Knossos został znaleziony interesujący nas artefakt, a mianowicie złoty sygnet, będący jednocześnie pieczęcią. Rozwiązanie typowe dla Krety i zapewne dla epoki brązu w ogóle. Sygnet ten nazwano pierścieniem Minosa, ze względu na jego wysokie walory artystyczne oraz, jak głosi opis w Muzeum Archeologicznym w Heraklionie, istotność dla zrozumienia minojskiej ikonografii religijnej.

Kreta - Wielka Bogini cz. 1

Poniżej znajdziesz wersję pisaną opowieści z filmiku umieszczonego na YouTube, a zalinkowanego tutaj. Polecam i tekst i filmik :-)

Kreta - cywilizacja minojska, Pani Labiryntu

Poniższy tekst jest wersją pisaną opowieści z filmiku umieszczonego na YouTube, a zalinkowanego tutaj. Polecam i tekst i filmik :-)

Joseph Ratzinger o określeniu daty Bożego Narodzenia

 

O Bożym Narodzeni było już na tym blogu kilka razy i muszę powiedzieć, że różni badacze nie podają takich samych informacji. W tym roku publikuję tekst ze swojego drugiego bloga, dotyczący daty Bożego Narodzenia. Tekst ten powstał na podstawie informacji  pochodzących z inspirującej książki "Duch liturgii" Josepha Ratzingera. Książka została napisana w czasach, gdy Ratzinger nie był jeszcze papieżem Benedyktem XVI, lecz prefektem Kongregacji Nauki i Wiary.

Anioły a Kreta epoki brązu. Krótka impresja kulturowo-prehistoryczna.

Mój filmik na You Tube. Polecam nawet przy przedświątecznym zapracowaniu, bo jest krótki :-)

Kreta - Pani Labiryntu, byk i labrys.

Dziś filmik powiązany z tekstem poniżej.

Jest on również pierwszym z nowego projektu,

którym jest cykl na YouTube.

Zapraszam do czytania (tutaj) i posłuchania/oglądania (na YouTube)

Ibrahim Ibn-Jakub o relacjach damsko-męskich u Słowian. Ciekawostka na marginesie.

Dzisiejszą ciekawostkę znalazłam w "Europie" N. Daviesa. Jest to cytat z zapisków Ibrahima Ibn-Jakuba, którego kalif Kordoby około roku 965 wysłał do Europy Środkowej:

"Słowianie [są] skorzy do zaczepki i gwałtowni, i gdyby nie ich niezgoda (...) żaden lud nie zdołałby im sprostać w sile. (...) Oddają się ze szczególną gorliwością rolnictwu. (...) Handel ich dociera lądem i morzem do Rusów i Konstantynopola. (...)

Kobiety ich, kiedy wyjdą za mąż, nie popełniają cudzołóstwa, ale panna, kiedy pokocha jakiegoś mężczyznę, udaje się do niego i zaspokaja u niego swoją żądzę. A kiedy małżonek poślubi [dziewczynę] i znajdzie ją dziewicą, mówi do niej: gdyby było w tobie coś dobrego, byliby Cię pożądali mężczyźni i z pewnością byłabyś sobie wybrała kogoś, kto by wziął twoje dziewictwo. Potem ją odsyła i uwalnia się od niej."

4 geologiczne, fajne miejsca turystyczne.

395 mln lat temu ryby wyszły na ląd pod Kielcami, dokładnie tu:

Współrzędne geograficzne tego miejsca:
50°58'08.0"N 20°41'30.6"E
Współrzędne GPS:
50.968887, 20.691837

Obecnie w tym miejscu jest nieczynny kamieniołom dolomitów w Zachełmiu.

Tutaj na kamiennym bloku odkryto najstarsze na świecie ślady czworonożnego kręgowca - tetrapoda. Stworzenie to żyło w ciepłym, płytkim morzu i z powodów, o których możemy tylko spekulować, właśnie tu, jako pierwsze na świecie wyszło na ląd 395 mln lat temu, odciskając ślady łapek w mule. Muł ten wysychał, twardniał i z czasem zmienił się w kamień, który widać na zdjęciach.
"Lepszy" kawałek kamienia zabrano, a "trochę gorszy", z mniej wyraźnymi śladami można podziwiać w kamieniołomie Zachełmie.

Blok kamienny ze śladami tetrapoda w kamieniołomie

Ryty naskalne w Möckleryd - opis dojazdu od promu rowerem

Petroglify w Möckleryd. Tutaj zobacz ich opis.

1. Złap promocję na prom Stena Line do Karlskrony.

W moim przypadku była to promocja na wypad jednodniowy z rowerem dla 2 osób :-)

2. Podążaj trasą zaznaczoną przeze mnie na mapach.

Zobacz petroglify w Möckleryd

Dotykam skały dokładnie w miejscu, w którym dotykała jej jakaś osoba 3000 lat temu. Odbywały się tu wtedy ważne obrzędy, gromadzili się ludzie. Mistyczne przeżycie. Wokół panuje spokój, pachnie sosnowy las.

Wpływ bakterii i tańca deszczu na opady.

Ogólnie wiadomo, że w czasie przymrozków na liściach roślin często powstaje szron.
Specjalista od patologii roślin, David Sands, już pod koniec lat 70. ubiegłego wieku podsumował badania dotyczące strat powodowanych przez powstawanie właśnie szronu na liściach w czasie przymrozków. Badając kryształki lodu zauważył, że nie tworzyły się one wokół ziaren pyłu, lecz wokół żywych bakterii z gatunku Pseudomonas syringae.

Zło, dobro, wolność są skutkiem praw fizyki.

Zdjęcie pochodzi z Wikimedia Commons.

Koszmar fizycznego deterministy

Jeszcze niedawno wyobrażano sobie, że cała historia Wszechświata została zapisana w jego warunkach początkowych. Wszystko, każde drgnięcie atomu i co za tym idzie, każde poruszenie włókna nerwowego w mózgu było zdeterminowane. Taki obraz świata zdawał się jednoznacznie wynikać z mechaniki klasycznej, która była podstawową teorią fizyczną. Karl Popper nazwał taki obraz świata koszmarem fizycznego deterministy. "W takim świecie wszystko, co się wydarza, jest uprzednio fizycznie zdeterminowane, łącznie z naszymi ruchami, a więc i naszymi działaniami. Zatem wszystkie nasze myśli, uczucia i wysiłki nie mogą mieć praktycznie żadnego wpływu na to, co dzieje się w fizycznym świecie. Jeżeli nie są one po prostu złudzeniami, to w najlepszym razie zbytecznymi, ubocznymi produktami fizycznych zdarzeń."

Dziś taki obraz świata należy do przeszłości. Obecnie warunki początkowe Wszechświata widzimy inaczej.

Jesteśmy jak szympansy zwyczajne, moglibyśmy być jak bonobo.

Z lewej strony szympans zwyczajny, z prawej strony szympans bonobo.

Zdjęcia pochodzą z Wikipedii.

Między nami i szympansami jest wiele różnic i równie wiele podobieństw. Tym razem skupię się na podobieństwach.

Agresywne praktyki życiowe szympansów

Większość ssaków usuwa dorastające (czyli nadliczbowe) samce poza obręb terytorium grup rodzinnych. Powstają w ten sposób hordy "kawalerów" wałęsających się na obrzeżach tych terytoriów, gotowych w każdej chwili zająć miejsce pozostawione przez dominującego samca. W tym wygodnym schemacie są dwa wyjątki, ciekawe dla naszych rozważań. Są nimi szympansy i ludzie.

Co różni ludzi od małp.

 Zdjęcie z Wikipedii.

Jesteśmy unikalni w świecie przyrody, choć tak niezwykle podobni genetycznie do szympansów. Każdy jednak widzi od razu, że człowiek to nie małpa, a szympans to nie człowiek. Lecz jak uchwycić istotę tej różnicy? Oto kolejna garść faktów, tym razem z Instytutu Maxa Plancka w Lipsku.

Znane symbole śmierci sięgają górnego paleolitu, a może i jeszcze dawniej.

 Figurki z Cyklad, "Sztywne Białe Damy". Zostały wykonane z białego marmuru, 4600-4400 lat temu. Eksponaty w Muzeum Archeologicznym we Florencji, Włochy.

Główne prahistoryczne symbole śmierci to: sęp, sowa, kukułka, ptak drapieżny, dzik (jako padlinożerca), Biała Pani i jej ogar, pies (wyjący), sucha kość.
Wszystkie one są związane w Wielką Paleolityczną i Neolityczną Boginią.
Tak na marginesie - można je nadal odnaleźć w europejskiej popularnej lub ludowej symbolice.

Nasze pradziejowe upiory i kanibalizm, czyli idę z duchem czasu.

Duchy naszych przodków są najczęściej przyjazne. Oczekujemy ich opieki, tradycyjnie zostawialiśmy im posiłek w ramach Dziadów, w Wigilię też, a na wiosnę, w czasie współczesnych Zielonych Świątek, dawni mieszkańcy naszych ziem na grobach przodków organizowali "zabawy lubieżne a nieobyczajne".

Od kilku lat czas "Wszystkich Świętych" ma swoją dodatkową rozrywkę - halloween o celtyckich korzeniach. W tej tradycji duchy nie są przyjazne i trzeba się przed nimi zabezpieczać. Próbując nadążyć za duchem czasu prezentuję więc, jak dawni mieszkańcy naszych terenów zabezpieczali się przed szkodliwymi zmarłymi. Dodatkowo, aby nieco ubarwić temat, dokładam nieco na temat kanibalizmu w naszych pradziejach.

Ta czaszka pochodzi z grobu "wampira" z wczesnego średniowiecza. Znaleziono ją przypadkowo podczas wydobywania piasku i gliny dla cegielni położonej w okolicy Piotrkowa Trybunalskiego. Rysunek z książki "W kręgu Światowita" J. Głosika.

Obozowiska sprzed 15 tys. lat, największa w Europie kopalnia sprzed 6 tys. lat i trochę neandertalczyka.

Pogoda cały czas sprzyja, proponuję więc tym razem 4 archeologiczne miejsca do odwiedzenia.

Podróż 15 tys. lat wstecz

Stanowisko archeologiczne w Wilczycach, woj. świętokrzyskie.
Współrzędne geograficzne: 50°44'32.0"N 21°39'23.3"E
Współrzędne GPS: 50.742214, 21.656473

Znaleziono tu pozostałości obozowiska łowców i zbieraczy należących do kultury magdaleńskiej, tej samej, co twórcy malowideł np. w Lascaux i Altamirze.
Zimowy obóz łowców z Wilczyc pochodzi sprzed 15 500 tys. lat. Znajdował się on na najwyższym wyniesieniu północnego stoku doliny Opatówki i służył im on przez wiele lat, a może nawet dziesięcioleci. Na obozowisko wykorzystali niewielki rów, chroniący ich przed wiatrami. Nie zmienia to faktu, że ich skórzane namioty o podłogach ułożonych z płytek piaskowca stanęły w świetnym punkcie obserwacyjnym. Mieli oni rozległy widok na dolinę rzeki i piaskowcowe wzgórza pokryte lessem. W tamtym czasie na tym terenie panował klimat arktyczny późnej epoki lodowcowej, na wzgórzach rosła tundra, natomiast w dolinie rzeki można było znaleźć pojedyncze drzewa i sporo krzewów. W okolicy pojawiały się nosorożce włochate, mamuty, dzikie konie, niedźwiedzie, lisy polarne, zające, świstaki, susły, pardwy, łabędzie, mewy (znaleziono mnóstwo kości zwierząt).

Zdjęcie zrobiłam z okolicy obozowiska łowców w kierunku "widoku", który się przed nimi roztaczał.

Podróżujesz po Polsce - odwiedź te miejsca

Kolejna propozycja wartych odwiedzenia miejsc turystycznych w Polsce: tajemnicza Ślęża, Sobótka, Cmentarzysko w Będkowicach, Lustro Twardowskiego w Węgrowie, nieprawdopodobna Ponurzyca, średniowieczny, piękny Szydłów, Karpacka Troja.
Kolejność losowa, wybór mój :-)

Ślęża

 

Przyciąga tajemniczością. Wilgotna, zalesiona, z pradziejowymi wałami kultowymi (jak okoliczna Radunia i Wieżyca), z kościołem o ciekawych podziemiach. I te jej słynne rzeźby. Na szczycie Ślęży - niedźwiedź zwany też dzikiem. A może to maciora? Przy żółtym szlaku prowadzącym na szczyt mamy tzw. Pannę z rybą, a obok niedźwiedzica, czasem też zwana dzikiem. Niedźwiedź czy dzik, nie takie istotne, oba zwierzęta mogą mieć podobną symbolikę. I nawet jeśli ta panna to pan i tak ciekawą sprawą jest ryba. Oficjalnie datuje się te rzeźby na 700 - 400 lat przed Chr., lecz według mnie istnieje prawdopodobieństwo, że są starsze. Wszak osadnictwo na tym terenie sięga neolitu. Możliwe, że późniejsze kultury wyryły na rzeźbach solarne znaki, zabrały z pierwotnego miejsca i użyły do swoich celów. Od razu zwróciło moją uwagę, że rzeźby ze Ślęży i z jej okolicy bardzo dobrze pasują do symboliki związanej z neolityczną Wielką Boginią, tak jak ją opisuje Marija Gimbutas i mogły powstać w neolicie, jakieś 4000 - 2000 lat przed Chr.

Dla jednych niedźwiedź, dla innych dzik ;-) Prahistoryczna, kultowa rzeźba na szczycie Ślęży.

Fajne archeologiczne miejsca turystyczne

Wakacje w pełni, wrzucam więc na bloga trochę luźnych propozycji ciekawych miejsc do odwiedzenia, gdyby ktoś akurat odpoczywał w pobliżu. Prezentacja w formie kalejdoskopu, a nie rankingu wg "fajności" ;-) Na początek Odry, Leśno, piramida w Rapie, kujawskie megality, Biskupin, gród Popiela i Mysia Wieża oraz tajemnicze płaskorzeźby na murach kościołów.

Kamienne kręgi w Odrach

czyli  najbardziej znane miejsce sakralne Gotów na ziemiach polskich.

Fragment kamiennego kręgu w Odrach.

Nie piękność czy inna Wenus, tylko paleolityczna Wielka Bogini.

Stylizowane figurki kobiece znalezione w Wilczycach, woj. świętokrzyskie.

XII tysiąclecie przed Chrystusem.
Znajdują się obecnie w Muzeum Archeologicznym w Warszawie.

Wenus paleolityczna, Wenus skądś tam, Wenus ...
Tak, chodzi mi o figurki i płaskorzeźby, chyba sięgające początków człowieka na świecie.
Marija Gimbutas w swojej bardzo ciekawej książce "The Language of the Goddess" przekazała swoją interpretację, kim były owe postacie o tak nietrafnie dobranym imieniu.

Prace tej nieżyjącej już archeolog to ciekawy i ważny głos w badaniu pradziejów. Stanowi potrzebną przeciwwagę do patriarchalnej interpretacji ludzkiej praprzeszłości. Jest to głos tym ciekawszy, że poparty bogatym materiałem wykopaliskowym.

Otóż figurki z Dolnych Vestonic, Willendorfu, Laussel, a także te poniżej, to różne przedstawienia tej samej Wielkiej Bogini w jej podstawowych aspektach: dawanie życia, władanie śmiercią, regeneracja i odnowa. Bogini była kreatorką życia, nie Wenus lub pięknością i z całą pewnością nie żoną żadnego boga.

Co jest takiego specjalnego w ludzkim mózgu?

Właśnie, co powoduje, że to akurat człowiek pisze bloga, a nie pies lub szympans?
Przecież mózg człowieka nie jest mózgiem największym. Nasz mózg waży 1,2 - 1,5 kg, a dla przykładu mózg słonia waży 4 - 5 kg, nie mówiąc już o mózgu wieloryba, który może osiągać wagę 9 kg.

Umysły zwierząt. Koń Hans.

Kiedy bada się umysł, warto zobaczyć go w akcji. Z tym, że eksperyment musi być przemyślany.

Błyskotliwy koń

Najsłynniejszym koniem w Europie i za Atlantykiem w I dekadzie XX w. był Hans. Należał on do emerytowanego nauczyciela matematyki z Kowalewa Pomorskiego, Wilhelma von Ostena. Otóż nauczył on swojego konia czytać (oczywiście przy pomocy tablic), liczyć (wynik koń podawał stuknięciami kopyta) i odpowiadać na przeróżne pytania, zadawane przez przypadkowe osoby. Na niektóre pytania koń odpowiadał kręcąc, na inne kiwając głową (tak lub nie).
Pokazy umiejętności konia odbywały się w ten sposób, że każdy mógł przyjść i zadać koniowi jakiekolwiek pytanie. Koń za każdym razem dawał bezbłędną odpowiedź.

Zdjęcie pochodzi z Wikipedii.

Kamienne kręgi Neandertalczyków.

Po przeczytaniu książki Marcina Ryszkiewicza "Homo sapiens. Meandry Ewolucji." wspominałam o śladach z Laetoli, a tu kolejna ciekawa rzecz.
Kilka dni temu na blogu Johna Hawksa, profesora antropologii na Uniwersytecie Wisconsin–Madison, ukazał się post, dotyczący tajemniczych, stalagmitowych kręgów, zbudowanych przez Neandertalczyków w Jaskini Bruniquel (Francja) około 176 tys. lat temu. Znajdują się one daleko pod ziemią, 336 m. w głąb jaskini. Towarzyszą im dowody korzystania z ognia, np. pozostałości po małych ogniskach na stalagmitach budujących kręgi, a nie na podłożu, a także ponadpalane kości niedźwiedzi.
Ponieważ datowanie radiowęglowe jest użyteczne najwyżej 50 000 lat wstecz, naukowcy Jacques Jaubert i Dominique Genty zmierzyli czas zbudowania kręgów analizując poziom uranu w stalagmitach.

Pytanie o ślady z Laetoli sprzed 3,8 mln lat.

Ślady z Laetoli w Tanzanii to kilkadziesiąt odcisków stóp zachowanych w skamieniałym popiele wulkanicznym, które zostały pozostawione przez co najmniej 2 osobników przechodzących tamtędy 3,8 mln lat temu. Ślady te, choć mniejsze od ludzkich, wykazują niezwykłe podobieństwo do naszych. Tak wielkie, że dało to kreacjonistom pretekst do twierdzenia, że pozostawiły je istoty takie jak my, co ma podważać teorię ewolucji.

Wszyscy wrażliwi, subtelni, rozchwiani, czasem depresyjni - głowa do góry.

Profesor Kazimierz Dąbrowski (1902- 1980) to psycholog, psychiatra i filozof. Jest on trochę zapomniany i szkoda, bo to postać godna najwyższego uznania oraz szacunku - uważa prof. Zofia Rosińska, filozof. Kazimierz Dąbrowski to jeden z najwybitniejszych polskich psychiatrów i psychologów, który w oparciu o wieloletnie doświadczenia zdobywane podczas pracy klinicznej i akademickiej stworzył własną koncepcję psychiatryczną, którą nazwał dezintegracją pozytywną. Ważne w tej myśli jest to, aby nie być pierwotnie zintegrowanym, to znaczy, żeby nie być bez żadnych wewnętrznych kłopotów, bez żadnych wewnętrznych trudności, bez żadnych niepokojów.

Głupota to ewolucyjna strategia zwierząt w Australii.

Koala. Zdjęcie z Wikipedii. Autor: Guillaume Blanchard

Naszą planetę użyźniają wulkany, lodowce (kruszą i mielą skały) oraz młode góry, dostarczając życiu wszelkich potrzebnych składników mineralnych. Oczywiście taką rolę spełniają też ryfty. Są nawet koncepcje, że my istniejemy właśnie dzięki ryftom. Bez takiego "zasilania" planeta ubożeje, a odsłonięte, stare kopuły granitowe to najbardziej jałowe obszary świata.

Mózg a sieci neuronowe.

Schemat neuronu.

Neurony to pobudliwe elektrycznie komórki w mózgu i układzie nerwowym, które przetwarzają i transmitują informacje.

Schemat pochodzi z Wikipedii, autor: LadyofHats.

W mózgu mamy 100 miliardów komórek nerwowych, z których każda złożonością przypomina mikroprocesor sterujący komputerem, czyli w głowach mamy 100 miliardów takich komputerów, które w dodatku współpracują ze sobą.

Na schematach mózgu nie można jednak znaleźć obszarów inteligencji, intelektu. Dlaczego? Ponieważ takiego obszaru nie można zlokalizować. Intelekt znajduje się w mózgu, można powiedzieć, wszędzie.

Prahistoryczna religijność to w XXI w. dla 18+. Młodsi niech tego posta nie czytają.

Pełna wigoru falliczna postać siedzącego mężczyzny, z prawą ręką na policzku i lewą trzymającą (wskazującą) fallus. Bóg-Rok symbolizujący odradzanie się natury(?). Przypuszczalnie należy do kultury Dimini (znaleziony niedaleko Larisy, pn. Grecja; 1 połowa 5 tysiąclecia przed Chr.

Zdjęcie pochodzi z książki M. Gimbutas "The language of the Goddess".

"W sztuce prehistorycznej, kobiety w ciąży, podwójne jaja i podnieceni mężczyźni nie są symbolami seksu w XX-wiecznym znaczeniu. Nasi europejscy przodkowie byli bardziej filozoficzni: w ich sztuce nie ma elementów obsceniczności.  Prehistoryczne symbole płodności są symbolami potencji, obfitości i pomnażania, związanymi z utrwalaniem życia i zachowaniem sił życiowych, nieustannie zagrożonych śmiercią." (Marija Gimbutas "The language of the Goddess")

Skąd pochodzą pierwsi ludzie?

"Wszystkie bez wyjątku (...) znaleziska hominidów starszych od Homo erectus miały miejsce w Afryce Wschodniej - od Malawi na południu, przez Kenię i Tanzanię, aż po obszar Afaru w Etiopii. Te odkrycia, gdy spojrzeć na nie jako ciąg punktów na mapie, układają się w falistą linię, która jest dobrze znana każdemu geologowi - to dokładny zarys wielkiego rowu afrykańskiego, jedynego na świecie aktywnego ryftu na lądzie." (M. Ryszkiewicz "Homo sapiens. Meandry ewolucji.")

Mapka pochodzi z Wikipedii.

Wygląda więc na to, że powiązanie ryftów z bujnym życiem jest większe, niż już tutaj przeze mnie wspominane.

Intensywne życie na piekielnym dnie oceanów.

Opis obszaru: głębokość 2000 m, 300 °C, ciśnienie 200-400 atmosfer. Do tego wyziewy siarczków i siarczanów metali (np. ołowiu) oraz siarkowodór, dodatkowo silnie kwaśne środowisko. Spójrz na zdjęcie poniżej, tak właśnie wyglądają te piekielne warunki.

Energicznie dymiący podoceaniczny czarny komin, zwany Sully. Zdjęcie z Wikipedii. Autor: NOAA.

Pierwotna, spontaniczna matematyka - studium przypadku.

John i Michael to bliźniacy, których pracujący w stanach Zjednoczonych psychoneurolog, dr Oliver Sacks poznał w 1966 r. w szpitalu stanowym.
Są małego wzrostu i mają bardzo dużą krótkowzroczność, wymagającą noszenia okularów z bardzo grubymi szkłami. Bliźniacy stanowią swoje lustrzane odbicia: identyczne twarze, ruchy, osobowości, umysły, a także uszkodzenia mózgu i tkanek, z ilorazem inteligencji wynoszącym 60. Są oni pozbawieni społecznie aprobowanych, "zwykłych" umiejętności życiowych., lecz mają nadzwyczajną i, zdaje się, nieograniczoną pamięć do cyfr. Z jednakową łatwością powtarzają liczbę trzycyfrową, jak trzydziestocyfrową oraz trzystucyfrową.

Wszechświat a Bóg.

Miejsce formowania się gwiazd. Zdjęcie pochodzi z Wikimedia Commons.

"Pillars" and "Mountains" of Star Formation. Picture from Wikimedia Commons.

Przed nami Wielki Tydzień, więc takie spokojne, filozoficzne rozważanie ;-)

Bóg z definicji "jest Bytem Koniecznym, Samoistnym, mającym rację swego istnienia w sobie. Oczywiście można takiego bytu nie uznawać, ale jeżeli uznaje się Boga, to jest On właśnie takim Bytem." Ponadto "w filozofii Boga twierdzi się, że jest On Bytem Nieskończonym. Nieskończona Przyczyna nie jest pierwszym ogniwem w łańcuchu przyczyn. Ona uzasadnia istnienie całego łańcucha, nawet gdyby łańcuch był nieskończenie długi. (...) Już bodaj św. Augustyn zauważył, że gdyby ktoś przez całą wieczność stał bosą nogą na plaży, to ślad odciskany na piasku też byłby wieczny, ale mimo to miałby swoją przyczynę - stopę, która go odciska."

Mamy już wstępną listę roślin obecnych w diecie człowieka.

Na tej liście widnieją 172 gatunki. Być może coś zostanie tu dopisane, lecz nawet gdyby ilość pozycji została podwojona, nie ma to znaczenia. A dlaczego? Otóż dlatego, że na ziemi jest 315 000 gatunków wszystkich roślin.

Zarejestrowane fałdy czasoprzestrzeni.

14 września 2015 r. dwa detektory amerykańskiego obserwatorium LIGO oddalone od siebie o 3 tys. km (jeden w Waszyngtonie, drugi w Luizjanie) zarejestrowały niemal jednocześnie sygnał fal grawitacyjnych pochodzących ze zderzającego się układu dwóch czarnych dziur, co jest pierwszym takim zapisem w historii.

11 lutego 2016 roku międzynarodowy zespół naukowców poinformował świat o tej rejestracji. Konferencje naukowe odbyły się równolegle w USA i we Włoszech. Swoją zorganizowała też w Warszawie Polska Akademia Nauk, ponieważ w projekcie badawczym brali udział również naukowcy z Polski.

Zarejestrowany wyraźny sygnał trwał 0,12 sekundy, a samo zdarzenie miało miejsce ponad 1 mld lat temu. Dwie czarne dziury: jedna o masie 29 mas Słońca, a druga o masie 36 mas Słońca zlały się w czarną dziurę o masie 62 mas Słońca. Pozostałe 3 masy Słońca zostały wypromieniowane jako fale grawitacyjne, które wędrując przez Wszechświat w 2015 r. dotarły do Ziemi. W jednej chwili to zderzenie wyrzuciło więcej energii w postaci fal grawitacyjnych, niż wszystkie gwiazdy w obserwowalnym Wszechświecie jako światło emitowane w tym samym czasie.

Fale grawitacyjne powstające przy zderzeniu dwóch czarnych dziur. Źródło: Wikipedia

WIĘC?

Wpływ zmian w mózgu na charakter - studium przypadku.

Zmarły w zeszłym roku dr Oliver Sacks to zamieszkały w Stanach Zjednoczonych brytyjski neuropsychiatra, autor wielu książek popularnonaukowych, profesor neurologii na Uniwersytecie Columbia.
Któregoś dnia do kliniki, w której pracował, przywieziono Nataszę K., panią koło dziewięćdziesiątki. Powód - wkrótce po swoich 88 urodzinach pani ta poczuła się zaskakująco dobrze:
"czułam się bardziej energiczna, ożywiona, poczułam się znów młoda. (...) Zaczęłam być, można powiedzieć, swawolna."

Kościół w Nieświeżu, cz. 2. Baroque church in Nesvizh, part 2.

Pierwsza część wpisu jest tu [klik]

W Wikipedii znalazłam taką oto informację dotyczącą kościoła w Nieświeżu:

"Kościół Bożego Ciała w Nieświeżu wzniesiony w latach 1584–1593 według projektu Jana Marii Bernardoniego na wzór rzymskiego kościoła Il Gesù. W podziemiach fary spoczywają zwłoki 102 Radziwiłłów, najczęściej w brzozowych trumnach zamknięte plombami z radziwiłłowskim herbem. Fundator kościoła Mikołaj Krzysztof Radziwiłł, znany także z licznych podróży po świecie, przebywając w Egipcie miał poznać tajemnicę balsamowania zwłok. Dlatego zapewne po śmierci Włodzimierza Lenina kilka trumien w Nieświeżu uległo dewastacji podczas prób odkrycia tajemnic mumifikacji przez sowieckich naukowców."

Kilka zdjęć z krypty pod kościołem:

Kościół barokowy w Nieświeżu, cz 1. Baroque church in Nesvizh, part 1.

Początek roku, na blogach podsumowania. Plany. Trochę udzielił mi się nastrój więc wzięłam się za porządkowanie zdjęć. No i warto było, bo wpadły mi w ręce te, które zrobiłam kilka lat temu z Nieświeżu na Białorusi. Zamek był wtedy zniszczony po pożarze, lecz barokowy kościół - wspaniały. Freski we wnętrzu są autorstwa D. K. Heskiego, nadwornego malarza Radziwiłłów. Oto one:

Zdjęć jest sporo, więc wpis podzieliłam na 2 części.
Druga część wpisu jest tu [klik]

Wizyta trzech magów.

Pierwsi chrześcijanie Bożego Narodzenia nie świętowali. Wcześniej w okolicy obecnego Bożego Narodzenia uroczyście obchodzono jedynie Epifanię czyli Pokłon Mędrców.

W czasach, w których narodził się Jezus bardzo dokładnie obserwowano niebo. Było to ważne, bo na niebie szukano znaków przyszłych wydarzeń. Szczególnie biegli byli w tym mędrcy z Babilonii, a dokładniej z Chaldei.
Wiemy, że do niedawno narodzonego Chrystusa przybyli mędrcy ze Wschodu, więc może właśnie z Chaldei. Nikt nie wie, jak mieli na imię, bo imiona Kacper, Melchior i Baltazar zostały im nadane kilka wieków później. W tamtym czasie nie należy mówić jednak o Królach, bo Trzej Królowie to tradycja średniowieczna. W Ewangelii Św. Mateusza występują jako Mędrcy ze Wschodu, μάγοι (magoi) po grecku, jak również magowie w tradycji łacińskiej.
I tu rzecz istotna:

Ich wizyta pokazała, że narodzenie Jezusa nie jest tylko wewnętrzną sprawą palestyńską. Jest to pierwszy krok do uniwersalizmu.

Nowy Rok - odnawianie czasu i świata.

W Sylwestra bawimy się, spisujemy postanowienia noworoczne, O północy czasem myślimy o życzeniach do spełnienia. Zaraz po północy składamy sobie wzajemnie życzenia. Jest też przesąd, że jaki będzie pierwszy dzień Nowego Roku, taki będzie cały następny rok. Ważne, kogo zobaczymy, co zjemy itp. Wszystko z przymrużeniem oka, lecz nie zawsze tak było. Początek roku ma ugruntowanie mityczne, a mit o początku jest jednym z ważniejszych.

Czas, symbole i Boże Narodzenie.

CZAS ŚWIĘTY I ZWYKŁE PRZEMIJANIE

Dla człowieka religijnego czas nie jest jednorodny. Dzieli się on na zwykłe, przemijające trwanie w czasie oraz na czas święty. Nie ma oczywiście ciągłości pomiędzy tymi dwoma czasami, lecz człowiek religijny potrafi między nimi przechodzić za pomocą rytuałów obecnych np. w obchodzonych świętach. Uczestniczenie w świętach oznacza m. in. na wyjściu ze zwykłego przemijania i wejściu w czas mityczny, uobecniony w święcie. Czas mityczny jest zawsze taki sam, jest to właściwie ciąg wieczności lub wieczna teraźniejszość. Wszędzie kalendarz sakralny polega na okresowym powracaniu tych samych sytuacji prapoczątku. Gdy człowiek religijny bierze udział w owych uobecnieniach czasu świętego, może ponownie przemienić swoją egzystencję i dostroić ją do boskiego modelu. Ten powrót do źródeł tego, co święte, a więc rzeczywiste, ratuje ludzką egzystencję przed nicością i śmiercią.

Od kiedy tradycja Bożego Narodzenia?

Podobno pierwsi chrześcijanie Bożego Narodzenia nie świętowali.
Najstarsza wzmianka o świętowaniu Bożego Narodzenia w Rzymie pochodzi dopiero z 336 r.
Wcześniej w okolicy obecnego Bożego Narodzenia uroczyście obchodzono jedynie Epifanię (Święto Trzech Króli) czyli Pokłon Mędrców lub Magów. W tamtym czasie nie należy mówić jednak o Królach, bo Trzej Królowie to tradycja średniowieczna. W Ewangelii Św. Mateusza występują jako Mędrcy ze Wschodu, μάγοι (magoi) po grecku, jak również magowie w tradycji łacińskiej.

Choinka, zaświaty, prezenty i światło.

Popatrzmy na okres świąt Bożego Narodzenia z perspektywy antropologii kultury.
Z tej perspektywy Dzień Św. Łucji 13 grudnia rozpoczyna czas świętowania wokół przesilenia zimowego, święto Trzech Króli zamyka ten okres. Św. Łucja personifikuje kult światła. Zrozumiałe więc, że to święto jest popularne w Skandynawii, czyli w rejonie o większych zimowych ciemnościach, niż nasze.
Przejdę w takim razie do następnego punktu, a będzie nim choinka.

Choinka do Polski przyszła na przełomie XVIII/XIX w. z Niemiec. Weszła gładko, bo nawarstwiła się na nasze podłaźniczki. Podłaźniczka to czubek świerka, jodły lub sosny, zawieszony pod sufitem i udekorowany. Forma trochę inna lecz sens symbolu pozostał - żywa zieleń jako symbol życia. Drzewa iglaste są zielone nawet w największy mróz, gdy w grudniu światła jest niewiele, wiec symbol idealny. Pierwsze choinki ubierali w domach warszawscy mieszczanie.

WIGILIA I DUSZE

Co się kryje za Świętym Mikołajem?

XIII-wieczne przedstawienia Św. Mikołaja z Góry Synaj.

Zdjęcie pochodzi z Wikipedii.

Św. Mikołaj - przed wiekami niezwykle popularny święty nie podzielonego jeszcze Kościoła. Żył w IV w. Był biskupem Miry (dziś Demre) na południowym wybrzeżu Azji Mniejszej, obecnie w Turcji. Słynął z dobroczynności.  Wg tradycji zmarł 6 grudnia około 342 r. Jako święty chronił dobytek ludzki oraz bronił przed wilkami i wilkołakami. Pewnie robi to nadal. Jego relikwie są w Bari w pd. Włoszech.

Sztuka miasta sprzed 13 tysięcy lat.

Tell Qaramel to osada, właściwie miasto, którego początki są datowane na 11 tys. lat przed Chrystusem. Powstało ono na skrzyżowaniu szlaków komunikacyjnych i handlowych na terenie, który dzisiaj znajduje się w pn.-zach. Syrii. O gospodarce miasta było w poprzednim wpisie [klik], teraz dla uzupełnienia tematu zajmę się sztuką.

Najdawniejsze miasta, orkisz, owce i kozy.

Obszar żyznego półksiężyca to teren ciągnący się od Egiptu poprzez Palestynę i Syrię po Mezopotamię. 11 tys. lat przed Chrystusem panował tam bardzo dogodny suchy śródziemnomorski klimat, ze strefą lasów wiecznie zielonych, z roślinami dającymi owoce o wysokiej zawartości białka. Dziko rosła tam pszenica i jęczmień. Pasły się dzikie owce i kozy.

Na terenie Tell Qaramel, stanowiska archeologicznego w pn. Syrii, odkryto stałą osadę z 11 tysiąclecia przed Chr., ze stabilną zabudową w postaci kolistych domów z kamiennymi fundamentami, czasem z podłogami wylepianymi gliną, z urządzeniami gospodarczymi (np. żarna) stojącymi na podłodze w stałym miejscu. Obok domów znajdowały się jamy gospodarcze na zasoby. Towarzyszą temu groby pod podłogami domów lub w jamach w bezpośrednim sąsiedztwie domów. Zmarli wyposażani byli w żarna, ornamentowane naczynia kamienne, rozcieracze, tłuczki do moździerzy.

Kujawskie cmentarzyska megalityczne.

Pierwszy tydzień listopada, przedwczoraj były Zaduszki. Pozwolę więc sobie pozostać w pasującym do tego klimacie i zaprezentuję cmentarzyska megalityczne z Kujaw, datowane na IV i III tysiąclecie przed Chrystusem.
Jak już wspominałam, na terenie trzech cmentarzysk są ładne rezerwaty archeologiczne. Rezerwaty są całoroczne, idealne wręcz na spacer w pogodny listopadowy dzień. Dodatkowo nastrój późnej jesieni wydaje się sprzyjać refleksji nad osadzeniem w świecie ludzi sprzed 6 tys. lat.

WIETRZYCHOWICE

Rzut oka na fragment rezerwatu.

Pradzieje w zaświatach

1 listopada - święto pamięci o przodkach. Tym razem napiszę o bardzo dawnych przodkach. Trudno będzie postawić świeczkę na ich grobach lecz mogę opisać, jak o nich zadbano, gdy odchodzili w zaświaty.

Neandertalczyk

Zacznę od neandertalczyka właśnie. W końcu po utracie wiary w jego pokrewieństwo z nami okazało się, że 2 - 4 % z nas nosi jego geny. W dodatku jest się czym chwalić, ponieważ odnajdywane groby świadczą o jego życiu duchowym, a także "człowieczeństwie" w wielu przypadkach większym, niż u homo sapiens sapiens, na przykład:

•  W Le Moustier na pd Francji znaleziono szczątki neandertalczyka ułożonego w pozycji skurczonej na boku, a jego ciało posypano czerwoną ochrą. Pod głową miał poduszkę z krzemieni, a wokół leżały porozrzucane, osmalone szczątki bydła, jakby złożonego w ofierze.
• W Teszik Tasz w Uzbekistanie odkryto pochówek neandertalskiego chłopca sprzed 100 tys. lat, któremu do grobu włożono rogi koziorożca, otaczające parami jego zwłoki.
• Tzw. Starzec z La Chapelle ostatnie swoje lata przeżył pod opieką /rodziny/społeczności, ponieważ silny reumatyzm powykręcał jego ręce i nogi, nie pozwalając na samodzielne funkcjonowanie. Jego kości zachowały się do dzisiaj.
• 60 tys. lat temu został pochowany inny neandertalczyk, który też mógł przetrwać jedynie dzięki pomocy innych. Miał on zagojony dawny uraz głowy, przez który oślepł na jedno oko, a ponadto zaleczone urazy, skutkiem których miał bezwładne prawe ramię, dodatkowo amputowane powyżej łokcia. Pochówek tego neandertalczyka odkryto w jaskini Szanidar w irackich górach Zagros.
• W tej samej jaskini francuska archeolog Arlette Leroi-Gourhan odkryła obfite ślady pyłku kwiatowego wokół grobu innego, młodego neandertalczyka. Analiza tego pyłku wykazała, że młodego neandertalczyka ułożono na posłaniu z kwiatów, np. prawoślazu i innych roślin używanych dziś w ziołolecznictwie.

Niesamowita Ponurzyca

Jest to malownicza osada na terenie Mazowieckiego Parku Krajobrazowego. Podobno nazwa pochodzi od tego, że domostwa niczym "po norach" kryją się w zagłębieniach terenu, a wokół snują się mgły z mokradeł. W starych opowieściach jest o czarcie z Czarciego Dołu i Czarcich Kamieniach na jednej z okolicznych wydm lub o Czarcich Kościołach w pobliżu. No cóż, to tylko legendy. Poza tym piękne lasy wokół.
Z tym, że

Polskie kręgi w zbożu

Podwójny krąg nad jez. Skrzynka w Wenecji koło Biskupina.

Ukazuje go roślinność na innym etapie wegetacji niż ta na otaczającym polu.

Zdjęcie lotnicze pochodzi z planszy w muzeum w Biskupinie.

W całej Europie odkryto na razie ponad 100 podobnych kręgów, przy czym na terenie Polski znaleziono kilka. Nazywa się je rondelami.
Ten znad jez. Skrzynka jest w tej chwili najbardziej wysunięty na pn - wsch ze wszystkich tego typu obiektów.

Jaki napój przywiózł Sobieski spod Wiednia?

Odpowiedź brzmi: kawę.
Przywieziono ją do Polski jako zdobycz wojenną z Odsieczy Wiedeńskiej w 1683 r. Król Jan III Sobieski bardzo lubił ten napój chociaż inni uważali go za niesmaczny, a nawet wręcz szkodliwy.

Co kiedyś pili u nas ludzie?

No więc co pili ludzie "bardzo dawno temu", np. w czasach przedpiastowskich?
Wodę?
Tylko, gdy było źródło w pobliżu, bez tego można było zatruć się paskudnie.
To może mleko?
Hmmm... Dorośli raczej nie, mleko piły głównie dzieci.

Sarmaci a Polacy

Zacznę od atrakcyjnej opowieści z „Dziejów” Herodota, Księga IV, pt 110-117:

„O Sauromatach taka krąży wieść. Kiedy Hellenowie prowadzili wojnę z Amazonkami, wtedy wedle podania Hellenowie, odniósłszy zwycięstwo w bitwie pod Termodontem, odpłynęli na trzech okrętach z wszystkimi Amazonkami, jakie zdołali żywcem pochwycić; te jednak na pełnym morzu rzuciły się na mężów i wymordowały ich. Ale ponieważ nie znały się na okrętach i nie umiały posługiwać się ani sterem ani żaglem, ani wiosłem, więc po wycięciu mężczyzn gnane były falą i wiatrem, aż dostały się do Kremnoj nad Jeziorem Meockim. Kremnoj należy do ziemi wolnych Scytów. Tu wysiadły Amazonki z okrętów i ruszyły pieszo do zamieszkanego kraju. Napotkawszy pierwsze stado koni, porwały je, dosiadły i łupiły dobytek Scytów.”

Bursztyn w lecznictwie i magii.

LECZNICTWO

W starożytności bursztyn był stosowany w chorobach migdałów, gardła, uszu, oczu, bólach głowy i w celu zmniejszenia gorączki.
Podawano go w sproszkowanej postaci, mieszając z miodem, olejkiem różanym lub mastyksem.
W medycynie bizantyjskiej i arabskiej stosowano bursztyn jako antidotum przy biegunkach i krwotokach.
W średniowieczu stosowano bursztynowe nalewki na piwie, winie i wodzie. Używano ich w leczeniu reumatyzmu i niestrawności, a także aby zmniejszyć skutki zatrucia jadem żmii.
Ponadto w czasach epidemii zalecano okadzanie domów dymem ze spalonego bursztynu, aby zapobiegać rozprzestrzenianiu się chorób.
W XIX w. bursztynu używano w leczeniu histerii, chorób kobiecych, kamieni dróg moczowych, reumatyzmu, kolki, tyfusu, podagry, chorób płuc, astmy, bronchitu, w niewydolności mięśnia sercowego i układu krążenia, a także aby zwiększyć krzepliwość krwi. W każdej aptece można było kupić maści, balsamy i inne specyfiki sporządzane z bursztynu.
Poza tym noszono bransoletki z bursztynu, aby przynieść ulgę w dolegliwościach reumatycznych, artretycznych, w stanach ogólnego zmęczenia i osłabienia. W tym też celu polecano nacieranie ciała większą bryłką bursztynu.
Wierząc w bakteriobójcze właściwości bursztynu, wytwarzano z niego łyżeczki, pudełka na herbatę, cygarniczki i ustniki do fajek.