Święto ku czci przodków

Tradycyjnie święto ku czci zmarłych obchodzi się 4 razy do roku, a podstawowe, główne Dziady są obchodzone w tydzień po Wielkanocy, to zgodnie z tradycją w Dzień Zaduszny również się pamięta o zmarłych przodkach i obchodzi uroczystość ku ich czci.

Magnetyt

Magnetyt (Fe3O4 -  ruda żelaza, krystalizuje w układzie regularnym, twardość 5,5; rysa czarna.

Ma właściwości magnetyczne.

Akwamaryn

Uwielbiam ten niebieskozielony kamień, kojarzący mi się z krystalicznie czystym, ciepłym morzem lub jeziorem.

Akwamaryn jest berylem tak jak szmaragd, czyli krzemianem berylu i glinu o wzorze Be3Al2[Si6O18]

Tajemnicze tektyty

Wełtawity (mołdawity)

Wełtawity (mołdawity)

Tektyty to naturalne szkliwo krzemionkowe o dużej zawartości SiO2, oliwkowozielone do czarnozielonego i twardości 6-7.

Są to zagadkowe obiekty o niewyjaśnionej do końca genezie.

Zielone Świątki - starosłowiańskie "stado"

Czerwiec, przed nami Noc Kupały, a na razie późne w tym roku Zielone Świątki.
Święto w Zielone Świątki ma dawną, sięgającą jeszcze czasów prasłowiańskich, tradycję.

"Długosz uskarża się, że lud polski, na pamiątkę święta słowiańsko-pogańskiego zwanego stadem, przy opilstwie i rozwiązłości obchodzi Zielone Świątki. Na Podlasiu tykocińskiem jeszcze za naszej pamięci święto powyższe obchodzone było na Zielone Świątki przez pasterzy pod nazwą „wołowego wesela”. W Siedleckiem wół, użyty do tej uroczystości pasterskiej, zwał się „Roduś”. " (Zygmunt Gloger "Encyklopedia Staropolska")

Fragment grobowca w Sarnowie, pochodzącego sprzed 4 tys. lat

O tym starosłowiańskim swięcie pisze też Stanisław Szwarc-Bronikowski wspominając Sandomierz w swoim fenomenalnym "Testamencie Wieków":

"Tutaj, na brzegu małej polany w pobliżu jednego z kurhanów, odsłoniliśmy pozostałości sporego paleniska. Już wcześniej wiedzieliśmy, że właśnie na tej polance odbywały się od niepamiętnych czasów - "od zawsze", jak mówią w Kleczanowie, trwające do dziś wiosenne festyny w dniu Zielonych Świątek. Pośród drzew, w ziemi, można znaleźć wiele śladów tych festynów. Słowiańskie święto zmarłych miało charakter, jak określali zakonni kronikarze, "zabaw lubieżnych a nieobyczajnych". Obchodzono je właśnie przy grobach przodków, w terminie wiosennym.

Rubin

Wzór chemiczny: Al2O3 (trójtlenek glinu)
Twardość w skali Mohsa – 9
Łupliwość – brak, ale jest kruchy
Przełam – muszlowy lub nierówny
Barwa – czerwona
Połysk – szklisty

Szmaragd

Dziś prezentuję zieloną odmianę berylu. Szmaragdy należą do moich ulubionych kamieni i bardzo mi przykro, że są takie drogie...

Twardość – 7,5 - 8, kruchy
Połysk - szklisty
Łupliwość - niewyraźna, przełam nierówny do muszlowego
Barwa - zielona.

Szmaragd (po hiszpańsku esmeralda, prawda jak ładnie?) jest berylem, czyli krzemianem pierwiastków berylu i glinu o wzorze chem. Be3Al2(SiO3)6. Jego barwa pochodzi od domieszki chromu.

Szafir

Wzór chemiczny: Al2O3 (trójtlenek glinu)
Twardość w skali Mohsa – 9

Labrador i labradoryt

 Labrador

 Labrador

Labradoryty

Labradoryty

Labrador (skała z dużą ilością labradoru to labradoryt) jest skaleniem sodowo-wapniowyn (plagioklazem), pośrednim między albitem Na[AlSi3O8] i antorytem Ca[AlSi3O8], z przewagą Ca nad Na.
Twardość - około 6.
Odznacza się on piękną grą barw o odcieniach niebieskich i zielonych, przypominających mieniące się metalicznie barwy niektórych egzotycznych motyli. Ta gra barw spowodowana jest interferencją światła odbitego od mikroskopijnych wrostków różnych ciemnych minerałów,

Granaty

Granaty stanowią grupę minerałów o podobnym składzie chemicznym, mających różne własności fizyczne i optyczne zależnie od zawartości poszczególnych składników chemicznych.

Ogólny wzór granatów można przedstawić : A3B2[SiO4]3, gdzie A = Mg, Fe, Mn, Ca; B = Al, Fe, Cr, Mn, Ti.

Połysk - szklisty, tłustawy
Twardość - 6,5 - 7,5
Łupliwość - niewyraźna, przełam - muszlowy, ziarnisty

Są odporne na działanie kwasów i czynników klimatycznych.

Perły

No i przyszła pora na perły :)

Perły zawdzięczają swe powstanie żywym organizmom. Najpiękniejsze i najcenniejsze są wytworem małży morskich, szczególnie z rodzaju Pteria (perłopław), obejmującego ponad 30 gatunków. Żyją one w ciepłych morzach, do głębokości 30 m, przytwierdzone do dna. Oprócz pereł morskich znane są również perły słodkowodne, wytwarzane przez małże słodkowodne, m.in. Unio (skójka) i Anodonta (szczeżuja), które żyją w niektórych strumieniach i rzekach na obszarach o klimacie umiarkowanym - obecnie należą już do rzadkości na skutek rabunkowej gospodarki człowieka.

Jaspis

Nazwę jaspis stosuje się najczęściej dla określenia skrytokrystalicznych skał krzemionkowych, intensywnie zabarwionych związkami żelaza.

Fluoryt

Kryształ fluorytu

Kryształy fluorytu

Kryształy fluorytu

Twardość - 4, kruchy
Połysk - szklisty
Łupliwość - doskonała
Barwa - bezbarwny, żółty, biały, zielony, fioletowy, różowy, wielobarwny.
Wykazuje fluorescencję.

Opal

Opale australijskie

Opale australijskie

Opal mleczny - Szklary. Sfotografowany na plastrze krzemienia pasiastego.

Jest on uwodnioną krzemionką SiO2·nH2O, o zmiennej zawartości wody (od 1 do 21%), oddawanej w sposób ciągły przy suszeniu. Nie ma on struktury krystalicznej, tylko bezpostaciową. Tracąc wodę przekrystalizowuje w chalcedon. Tworzy naskorupienia i formy groniaste, występuje także w postaci nacieków.
Czysty opal jest minerałem bezbarwnym, choć w skałach jest najczęściej zabarwiony na szaro, żółto, brunatno, czerwono, zielonawo, czarno.

Krzemień pasiasty

Krzemień pasiasty - Iłża

Krzemień to produkt przekrystalizowania krzemionki. Skład chemiczny: SiO2 - 98,93 %, Al2O3 - 0,14 %, Fe2O3 - 0,06%, CaO - 0,04 %, MgO - 0,02%, H2O - 0,17%. Występuje w wapieniach, kredzie, marglach i żwirowiskach, tworząc konkrecje, buły i soczewy, wyraźnie widoczne na tle skały otaczającej. Charakterystyczna, biała powłoka konkrecji krzemiennych zbudowana jest z pylastego kwarcu zmieszanego z kredą.
Powstają one albo dzięki koncentracji krzemionki rozproszonej w wapieniach w trakcie diagenezy osadu lub są efektem nagromadzenia substancji krzemionkowej pochodzącej z krzemionkowych igieł gąbek oraz skorupek radiolarii (promienic).

Chryzopraz

Chryzopraz - Szklary

Chryzopraz - Szklary

Jest to jasnozielona półprzezroczysta odmiana chalcedonu. Jego barwę powodują domieszki tlenków niklu. Nazwa minerału wywodzi się od greckiego chryzos = złoty i prasinos = zielonkawy. Chryzopraz w przyrodzie występuje bardzo rzadko. Jest on obecny w pobliżu wietrzejących skał serpentynitowych.

Agat

Agat - Nowy Kościół

Agat - Płóczki

Jest to odmiana chalcedonu o charakterystycznej budowie wstęgowej, powstałej z naprzemianległych warstewek odmiennie zabarwionych. Agaty tworzą kuliste, elipsoidalne lub nieregularne bryły występujące w niektórych zasadowych skałach wulkanicznych. Powstawały, gdy pustki skalne pozostające po ulotnieniu się gazów z krzepnącej lawy zostały wypełnione przez oziębiony roztwór krzemionkowy, który zastygając tworzył agaty. W agatach pomiędzy skrytokrystaliczną krzemionką występuje niekiedy opal. Domieszki mineralnych substancji barwiących wstęgi agatu to głównie czerwony hematyt, żółtawy limonit i zielonkawy chloryt.

Chalcedon

Chalcedon z kwarcem w tle

Jest to skrytokrystaliczna odmiana kwarcu SiO2. Jego skupienia zawierają submikroskopowe wrostki wypełnione cieczą. Tworzy zbite, naciekowe skupienia oraz konkrecje o różnym zabarwieniu.
Chalcedon pojawia się w skałach magmowych jako produkt hydrotermalny niskich temperatur. Powstaje też w wyniku przekrystalizowania opalu. Jest rozpowszechnionym składnikiem skał osadowych, powstającym na skutek przekrystalizowania koloidalnej lub biogenicznej krzemionki. W tych skałach tworzy również konkrecje oraz warstwy stanowiące skały określane jako rogowce lub chalcedonity. Czasem jest spoiwem skał okruchowych.

Tygrysie oko. Kocie oko. Sokole oko.

Tygrysie oko / sokole oko

Tygrysie oko

Cechą tych odmian kwarcu jest silna migotliwość i przesuwanie się jasnego pasma przy zmianie położenia minerału, co jest wspaniale widoczne po oszlifowaniu. Właściwość tą powoduje włóknista budowa minerałów, przy czym tygrysie oko i sokole oko zawierają włókienka (wrostki) krokidolitu, natomiast kocie oko zawiera włókienka (wrostki) azbestu.

Morion

Jest to czarna, nieprzezroczysta odmiana kwarcu.
To zabarwienie jest spowodowanego występowaniem w jonów glinu, sodu, litu lub czasami potasu w strukturze minerału, zastępujących jony krzemu lub działaniem naturalnego promieniowania jonizującego działającego na te kryształy przez bardzo długi czas.

Ametyst

Ametyat - Brazylia

Ametyat - Brazylia

Ametyst - Urugwaj

Jest to fioletowa odmiana kwarcu. Jego barwa jest skutkiem domieszek żelaza oraz wpływu naturalnego promieniowania jonizującego. Ametysty powstają w procesach hydrotermalnych. Nierzadko wypełniają próżnie pogazowe w melafirach. Często tworzą kryształy na ścianach geod.
Najwspanialsze egzemplarze druz ametystowych, z doskonale wykształconymi i zabarwionymi kryształami, występują w skałach wylewnych na obszarze Brazylii. Największa geoda ametystowa została znaleziona w 1900 r. w Rio Grande do Sul właśnie w Brazylii. Mierzyła ona 10 x 5 x 3 m, a jej całkowita masa wynosiła 7 ton.

Kryształ górski

Kryształ górski z chlorytem

Kryształ górski z wykształconymi na powierzchni mini-kryształkami

Kryształ górski z wyraźną inkluzją

Kryształ górski - Jegłowa

Jest to przezroczysta, bezbarwna odmiana kwarcu. Występuje on zwykle w postaci dobrze wykształconych kryształów.

Jest on bardzo słabym przewodnikiem ciepła więc przy dotyku daje odczucie chłodu. W starożytności używano go w formie kul do chłodzenia rąk w upalne dni. Starożytni Grecy uważali go za lód, który zamarzł do tego stopnia, że na zawsze utracił zdolność topnienia. Z tego powodu nazwali go crystallos, co po grecku oznacza lód. Wiara w lodowe pochodzenie kryształu górskiego utrzymała się długo. Dopiero w XVII w. Boyle porównał jego gęstość i wody, stwierdzając, że nie ma on nic wspólnego z lodem.
W przeszłości wierzono w szczególną moc kryształu górskiego. Kryształowej kuli używano do wróżenia. W dawnych czasach uzupełniało to horoskopy astrologiczne.

Kwarc

Kwarc - Jegłowa

Jest jednym z najpospolitszych minerałów występujących w skorupie ziemskiej. Stanowi istotny składnik wielu skał magmowych (np. granitów), osadowych, wielu skał metamorficznych. Znane są niemal jednomineralne skały kwarcowe - kwarcyty.
Kwarc SiO2 ma połysk szklisty, na przełamie tłusty. Łupliwości brak, przełam muszlowy. Wzorcowa twardość 7.

ODMIANY KWARCU:

ametyst - fioletowy
awenturyn - żółty, migotliwy
cytryn - żółty
kocie oko - zielone, migotliwe
kryształ górski - bezbarwny
kwarc dymny - brunatny, szary
kwarc różowy - różowy
morion - czarny
kwarc mleczny - biały
praz - zielony
sokole oko - niebieskoszare, migotliwe
tygrysie oko - złocistobrązowe, migotliwe

Opracowane na podstawie: A. Bolewski, A. Manecki "Rozpoznawanie minerałów; A. Bolewski, A. Manecki "Mineralogia szczegółowa"; K. Maślankiewicz "Kamienie szlachetne" ; J. Kourimsky "Encyklopedia minerałów i skał".

Wiadomości ogólne na temat minerałów

SKALA TWARDOŚCI MOHSA

1. Talk - można go zarysować drewienkiem, np. zapałką
2. Gips - można go zarysować paznokciem
3. Kalcyt - łatwo można go zarysować monetą miedzianą
4. Fluoryt - łatwo można go zarysować ostrzem scyzoryka
5. Apatyt - można go zarysować ostrzem scyzoryka
6. Ortoklaz (skaleń) - z trudnością można go zarysować ostrzem scyzoryka
7. Kwarc - rysuje szkło
8. Topaz - łatwo rysuje kwarc
9. Korund - można go zarysować diamentem
10. Diament - nie można go zarysować żadnym minerałem ani substancją sztuczną

KRYSZTAŁ

Polskie piramidy

Piramida w Rapie

Piramida stoi na terenie dawnego majątku von Fahrenheidów, w miejscowości Rapa, około 9 km od Bań Mazurskich. Pałac, rodowa siedziba Fahrenheidów znajduje się w Bejnunach, za granicami Polski, na terenie Obwodu Kaliningradzkiego. Jego mieszkańcy kochali sztukę, pasjonowała ich starożytność. Otaczali się obrazami i rzeźbami. Gromadzili przedmioty z wykopalisk.
Piramida pochodzi z XIX w. i jest rodzinnym grobowcem.

W 1811 r. jako pierwsza została tu pochowana zmarła na szkarlatynę 3-letnia Ninette. Jako ostatni – jej twórca, Friz Wilhelm, w 1849 r.
Teren majątku jest podmokły, więc zbudowano groblę, aby zapewnić wygodne dojście do budowli.

No i stoję przed nią – samotnym grobowcem wśród drzew. Nie ma u jego wejścia kwiatów ani zniczy. Gdzież są potomkowie tej rodziny?
Rozglądam się wokół. Wszędzie zielona, bujna, soczysta roślinność, która zaczyna również zasiedlać zewnętrzne ściany piramidy.
Zaglądam do środka przez zakratowane okna. Kiedyś były w nich szyby, lecz czas i wandale zrobili swoje. Moim oczom ukazuje się zatopione w półmroku pomieszczenie o ścianach z cegły. Wiem, że ich nachylenie, podobnie jak w piramidzie Cheopsa, wynosi 51° 52’.
Wewnątrz spoczywają zmarli. Leżą w otwartych trumnach, więc łatwo można dostrzec, że ciała są doskonale zmumifikowane. Powszechnie przypisuje się to właściwościom odpowiednio wykonanego projektu. Nie da się ukryć, że pomimo wilgotnego otoczenia, we wnętrzu nie zauważyłam komarów ani much.

Inne piramidy

Budowla w Rapie nie jest jedynym grobowcem tego typu na terenie Polski. Piramida stoi też na przykład w parku miejskim w Aleksandrowie Kujawskim. Prawdopodobnie postawił ją, z przeznaczeniem na miejsce wiecznego spoczynku dla siebie, hrabia Władysław Trojanowski. Jednak rodzina, pewnie uznając ten pomysł za zbyt ekscentryczny i korzystając z sytuacji, w której arystokrata nie mógł zaprotestować, pochowała go na cmentarzu w Toruniu. Od tego czasu nikt, poza fanami farb w sprayu, piramidą się nie interesuje.
Grobowiec – piramida znajduje się też na cmentarzu w Karczewie niedaleko Warszawy. Prawdopodobnie spoczywają tu uczestnicy powstania kościuszkowskiego. Budowla tego typu stoi też w parku wokół pałacu Skrzyńskich w Gorlicach Zagórzańskich oraz w Wągrowcu koło Piły. Tu spoczywa w niej rotmistrz Franciszek Łaciński. Najwyższa z naszych krajowych piramid mierzy 20 m. wysokości. Znajduje się ona w Krynicy niedaleko Krasnegostawu i kryje w swym wnętrzu szczątki podkomorzego chełmskiego, Pawła Orzechowskiego.
Moją szczególną uwagę zwrócił jeszcze jeden grobowiec o kształcie, który zwykliśmy kojarzyć z Egiptem. Znajduje się on w Międzybrodziu, 3 km na północ od Sanoka. Należy do rodziny Kulczyckich. Zastanowił mnie nie swą formą, do którego już zdążyłam się przyzwyczaić. Nie chodzi mi też o sąsiedztwo cerkwi, choć muszę przyznać, to wielokulturowe rozwiązanie przyciąga wzrok. Otóż na froncie budowli wykuto w kamieniu dziwny znak wpisany w kształt koła. Jakby stylizowany równoramienny krzyż o ramionach rozszerzających się na zewnątrz. Takie same symbole zaintrygowały mnie już wcześniej. Na przykład we wsi Staiki na północ od białoruskiego Mińska. Tamtejsi ludzie mówią, że to starożytny symbol. Nie wiedzą, jakie ma znaczenie.
Podobny znak zwrócił też moją uwagę na XIX-wiecznym cmentarzu w niewielkiej wsi na dalekim ukraińskim Podolu. Pomiędzy chrześcijańskimi kamiennymi krzyżami, na jednej z płyt nagrobnych był wyryty taki właśnie dziwny, stylizowany, równoramienny niby krzyż. Pytałam o cmentarz miejscowych. Nie potrafili nic powiedzieć. Wiedzieli tylko, że stary.

Ciekawe więc jacy bogowie strzegą piramidy w Międzybrodziu… ? ...